Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

Dydaktyczny poemat astronomiczny hellenistycznego poety i lekarza greckiego Aratosa z Soloj (ok. 310 p.n.e. - ok.245 p.n.e.) „O znakach na niebie”, opisujący poszczególne konstelacje gwiazd, został przetłumaczony na łacinę przez Marka Tulliusza Cycerona. Niestety, przekład ten zachował się jedynie fragmentarycznie, ale okazał się na tyle fascynujący dla renesansowych humanistów, że Jan Kochanowski postanowił uzupełnić brakujące fragmenty i w ten sposób powstało pierwsze z zamieszczonych w niniejszym tomie dzieł: łaciński utwór pod tytułem „M. T. CICERONIS ARATUS Ad Graecum exemplar expensus, et locis mancis restitutus. Per IOANNEM COCHANOVIUM. Cum Adnotationibus. Eiusdem autoris super Festi Auieni Arataeorum paraphrasim, et Germanici Caesaris fragmenta, animaduersiones, siue lectionum coniecturae” (1579). Teraz możemy zapoznać się z jego tekstem, zarówno w reprodukcji fototypicznej, jak i transkrypcji oraz tłumaczeniu Roberta A. Sucharskiego, pomagając sobie obszernymi objaśnieniami i komentarzami edytorskimi. Redaktorzy zamieścili także zachowane fragmenty łacińskiego oryginału.

Jan Kochanowski na tym jednak nie poprzestał. Napisał polską wersję tego poematu, która pod tytułem „Fenomena” ukazała się już po śmierci poety (1585/1586). Reprodukcja tego utworu, jego transkrypcja oraz niezwykle szczegółowe komentarze językowe i krytyczno-literackie to druga część prezentowanego tomu „Dzieł wszystkich”. Wzbogacony o indeksy wyrazów i form łacińskich oraz polskich, a także wklejoną mapę nieba skopiowaną z pierwodruku i współczesny komentarz astronomiczny Jarosława Włodarczyka, ten obszerny wolumin pogłębia naszą wiedzą o polsko-łacińskiej twórczości poety oraz renesansowej wyobraźni