Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

Z punktu widzenia historyka kultury, historia literatury zniekształca obraz przeszłości, jest bowiem historią arcydzieł albo przynajmniej dzieł wybitnych, niewiele jednak mówi o prawdziwym życiu literackim dawnych czasów. Czy przeciętny czytelnik sięgał pod koniec XVII wieku do Potockiego, Kochowskiego, Morsztynów, Lubomirskiego, by wymienić tylko kilka znanych do dziś nazwisk? Niektórzy spośród nich nie drukowali niemal swoich utworów, inni funkcjonowali zapewne w jakimś elitarnym obiegu. Cóż więc czytał? Zbliżają nas do tego sylwy szlacheckie albo… kalendarze, tak wykpiwane przez oświeconych.

Stanisław Niewieski, postać niemal zupełnie zapomniana, nawet wśród historyków literatury, był autorem kalendarzy, wydawanych w latach 1671–1699, a w tych kalendarzach umieszczał fraszki (przede wszystkim w formie czterowierszy). Był więc „poetą z kalendarza”, bo poetą prawdopodobnie się czuł, wybierając 500 tekstów do publikacji w tomie Rytmy albo wiersze (1695), wznawianym potem kilka razy, także po śmierci poczytnego autora.

Edycja Prof. Magdaleny Piskały to dzieło monumentalne – wspomniane pół tysiąca wierszy zostało jeszcze uzupełnione o ponad trzysta (Przydatek do Rytmów oraz Dodatek), czyli książka zawiera z górą osiemset tekstów. Ktoś mógłby powiedzieć: monumentalne nad miarę, bo przecież Niewieski to raczej wierszokleta niż poeta, choć nie można odmówić mu wykształcenia i erudycji. Ale każde, podkreślam: każde wydanie źródeł jest dla badaczy bezcenne.

Z recenzji prof. Krzysztofa Mrowcewicza