Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

Wzmożone zainteresowanie improwizacją jako typem procesu twórczego i sposobem działania miało swoje źródło w postępujących przemianach świata. Improwizowanie na początku XIX wieku w Europie otwierało możliwości poszukiwania nowego języka i nowego sposobu funkcjonowania, a także odzwierciedlało potrzeby ludzi pierwszej połowy tamtego stulecia, zmagających się z sytuacjami wówczas bezprecedensowymi. Na terytorium byłej Rzeczypospolitej Obojga Narodów okres porozbiorowy to czas […] postępujących zmian politycznych, ekonomicznych i społecznych. Jednym z celów tej książki jest przedstawienie zjawiska tworzenia ex tempore w kontekście burzliwego przełomu, wydarzeń prowokujących do natychmiastowych reakcji. […] „Być nowoczesnym to należeć do świata, w którym – jak powiedział Marks – «wszystko, co stałe, rozpływa się w powietrzu»”. W tym świecie umiejętność improwizacji zyskuje na znaczeniu nie tylko jako technika poetycka, lecz także jako modus operandi w wielu sferach życia.
[fragment wstępu]

Trudno przecenić metodologiczne założenia pracy […], zachęcają [one] do natychmiastowego użycia proponowanych przez Autorkę narzędzi. […] Do szczególnie produktywnych zabiegów […] zaliczyłabym zestawienie improwizacji z performansem. Biesiady filomackie, improwizacje Mickiewicza w Rosji, monologi Konrada w drezdeńskich Dziadach, pojedynek wieszczów podczas grudniowej uczty 1840 roku, występy Deotymy, monologi w zaświatach z Samuela Zborowskiego, wydarzenia dokonane i wyobrażone zyskują dzięki temu założeniu nowy i spójny ogląd w postaci estetyki performatywności. Do owej „skrzynki z narzędziami” Żaglewska sięga raz po raz, analizując np. posługiwanie się ciałem, funkcję fizycznego zmęczenia improwizatora (filomaty, Jadwigi Łuszczewskiej) czy feedback ze strony publiczności jako warunek i impuls twórczy, motywujący bądź osłabiający artystę.
[z recenzji dr hab. Danuty Zawadzkiej]

Agata Żaglewska, ur. 1997 r. we Wrocławiu, literaturoznawczyni, doktora, stypendystka programu „Diamentowy Grant”. Publikowała m.in. w „Pamiętniku Literackim” i „Ruchu Literackim”.